Tọa lạc trên một thế đất cao ráo, khang trang soi bóng xuống mặt hồ nước trong xanh tại thôn Yên Mỹ, xã Thanh Trì, thành phố Hà Nội, Đình Yên Mỹ là một thiết chế văn hóa tín ngưỡng bề thế của vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng. Nằm kề sát bên Thanh Lan Tự, ngôi đình không chỉ là trái tâm linh sinh hoạt của cộng đồng làng xã mà còn là một địa chỉ đỏ cách mạng, gắn bó máu thịt với dòng chảy lịch sử đầy tự hào của Thủ đô.
Ghi nhận những giá trị vô giá về kiến trúc nghệ thuật và bề dày truyền thống, vào ngày 13/02/1995, Đình Yên Mỹ đã vinh dự được Bộ Văn hóa – Thông tin ban hành Quyết định số 188/QĐ/BT, chính thức xếp hạng là Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp Quốc gia. Dấu mốc quan trọng này (cùng chung quyết định với Chùa Yên Mỹ) đã khẳng định vị thế trọn vẹn của cụm di tích trong kho tàng di sản nước nhà.
Về mặt tín ngưỡng, không gian nội tự của Đình Yên Mỹ là nơi nhân dân địa phương thành kính phụng thờ ba vị linh thần bảo hộ xóm làng: Cao Sơn Đại Vương, Thiệu Quân Đại Vương và Địa Kỳ Tôn Thần. Trong đó, theo các nguồn khảo cứu, Cao Sơn Đại Vương (tức Nguyễn Cao Hiển) là anh em với Tản Viên Sơn Thánh, người đã có công lớn phò trợ Hùng Duệ Vương đánh tan giặc ngoại xâm, giữ yên bờ cõi non sông.
Chiêm ngưỡng nghệ thuật kiến trúc, công trình được quy hoạch quy củ và bài bản. Bắt đầu từ cổng nghi môn xây kiểu tứ trụ uy nghi, dọc hai bên là dãy tả, hữu mạc dẫn bước du khách vào tòa Đại đình và Hậu cung thâm nghiêm. Tòa Đại đình mang đậm dấu ấn kiến trúc cổ với kết cấu đầu hồi bít đốc, bộ khung gỗ vững chãi làm theo kiểu “chồng rường giá chiêng”, nổi bật tại gian giữa là mảng đục chạm đầu rồng ngậm ngọc vô cùng sống động. Chốn Hậu cung được khởi dựng từ năm Minh Mệnh thứ 17 (1837) là nơi an vị bài vị của Cao Sơn Đại Vương, không gian nơi đây rực rỡ bởi hệ thống cửa võng, cuốn thư, hoành phi sơn son thếp vàng. Tiêu biểu phải kể đến bức đại tự “Hựu quốc tăng long” (Giúp nước tăng thêm thịnh vượng) và đôi câu đối tuyệt mĩ ngợi ca cảnh sắc chốn linh thiêng: “Khê tiền thuỷ nhiễu loan loan bích / Miếu lý hoa khai thụ thụ hồng” (Ngoài sông dâng nước quanh co lấp lánh màu biếc / Trong miếu hoa đua nở cây, cây đều khoe sắc hồng).
Vượt lên trên một công trình nghệ thuật vật thể, Đình Yên Mỹ còn là một nhân chứng lịch sử kiên cường. Tháng 9 năm 1945, sân đình là nơi nhân dân tề tựu mít tinh chào mừng ngày Độc lập. Trong những năm tháng khói lửa, nơi đây từng là cơ sở liên lạc hoạt động bí mật chống thực dân Pháp, và là điểm sơ tán an toàn cho lực lượng công an, bộ đội cùng các cơ quan dân sự thời kỳ chống đế quốc Mỹ. Ngày nay, dưới nếp mái rêu phong, hệ thống văn bia và những trang sử hào hùng của Đình Yên Mỹ vẫn luôn được gìn giữ, thắp sáng truyền thống yêu nước và lòng tự hào dân tộc cho muôn thế hệ mai sau.
